Murano – Kolevka stakla

Nekada nezavisno, sada pod okriljem Venecije, na samo kilometar od nje, u Venecijanskom zalivu leži ostrvo Murano – u svetu prepoznatljivo po proizvodnji stakla. Koliko od te proizvodnje je svetu, zapravo, poznato, a koliko pokrivenom velom tajne, znaju samo majstori tog zanata i stanovnici ovog prekrasnog ostrva.

Nalik na samu Veneciju, Murano je mali arhipelag ostrva koja su međusobno spojena mostovima, a time i svojom arhitekturom podsećaju na mnogo poznatiji drveni grad. Ipak, Murano je znatno više zadržao duh stare Italije, odnosno Mletačke republike pod čijom je vlašću bio.

U njemu se i danas neguje ista tradicija pravljenja predmeta, od stakla. Od nekadašnje velike fabrike, koja i danas postoji i čuva tajnu svog zanata, vremenom se razvilo mnoštvo malih radionica i svojevrsnih umetničkih studija koje danas mogu posetiti turisti iz čitavog sveta.

Istorija oblikovanja stakla u Veneciji seže sve do osmog veka i to potvrđuje pronalazak najstarije peći za topljenje legure stakla, koja je datirana tim periodom. Iz vekova nakon tog potiču i neki dokumenti koji to sve potvrđuju. Već u trinaestom veku vlast donosi zakone kojima nastoji da očuva tajnu staklarskog zanata i na taj način osigura zaradu Republici Veneciji.

To je podrazumevalo zabranu uvoza stakla i zapošljavanja stranaca u takvim fabrikama. Nedugo zatim, Mletačka republika će doneti uredbu kojom se proizvodnja stakla seli na ostrvo Murano, čime počinje povest proizvodnje stakla na njemu. Iako je, kao jedan od razloga za to, navođena velika mogućnost izazivanja požara od strane proizvođača, svi su znali da je njihov cilj bio izolovati duvače stakla od ostatka sveta.

Odluka je zabranjivala majstorima da napuste ostrvo i obavezivala ih da doživotno rade na njemu, a odavanje tajne se kažnjavalo smrću. Tako su ovi zatvorenici sopstvene zemlje kroz vreme doveli svoj zanat do savršenstva i pri tome ga sačuvali unutar sopstvenog kolektiva i skrili od sveta. Kasnije se vlast odužila proizvođačima stakla dodeljujući im određene beneficije poput one da mogu nositi mačeve (što se, u to vreme, dozvoljavalo samo plemićima) ili činjenice da se protiv njih nije mogla podići nikakva tužba, kao i to da su se njhova deca mogla venčavati sa plemićima najboljih venecijanskih porodica. Tako su oni motivisani da očuvaju tradiciju duvanja stakla unutar svojih porodica.

Angelo Borovier će u petnaestom veku otkriti kako da proizvede čisto staklo, odnosno kristal, i time omogućiti Veneciji da postane glavni proizvođač i izvoznik ogledala u Evropi. To je Veneciji dalo monopol nad tržištem, koji će opstati do danas, a Muranu počasno mesto u istoriji proizvodnje stakla. Gotovo je neverovatna činjenica da se trenutno više od polovine stanovnika ovog ostrva bavi proizvodnjom stakla.

Na njemu još uvek postoji čuvena fabrika u kojoj rade majstori čiji je zanat tajna za sve i unutar koje je pristup strogo zabranjen. Ta tajna podrazumeva specijalni procenat olova u kvarcu i umeće majstora da naprave raznobojne kristalne „štapiće“ (millefiore).

Danas je Murano staklo najviše poznato po lusteru koji se od njega pravi i koji je dobio Gran Prix za dizajn. Turistima se, sem u čuvenu fabriku, dozvoljava da zavire u male radionice Muranskih majstora i prisustvuju procesu pravljenja svojevrsnih umetničkih dela od stakla. Na ostrvu čak postoji i muzej stakla – Museo Vetrario, koji svojom postavkom ilustruje istoriju pravljenja nakita i ostalih predmeta od stakla, još od starog Egipta pa sve do današnjih, njihovih dana.

Tako ovo malo ostrvo živi od svoje stare slave, predstavljanja drugima na radost i uživanje, dok istovremeno uživa u svom umeću da od stakla stvori novu istoriju.

Author: Vuk Janjev

Share This Post On

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *